Suïcidaliteit

Normaal ben ik tegen het gebruik van een triggerwarning. Ik ben van mening dat je zelf kunt bepalen wat je wel of niet leest en het is niet aan mij om het advies te geven wat wel of niet goed voor jou is. Maar bij suïcidaliteit maak ik een uitzondering. Waarom? omdat ik in mijn suïcidaliteit nog meer een doodswens kreeg als ik een artikel las over zelfdoding. Bij deze, heb jij last van suïcidaliteit en denk je dat dit artikel jou mogelijk negatief beïnvloedt? Stop dan hier met lezen. Ik heb wel gezorgd dat dit geen artikel is wat op welke manier dan ook suïcide stimuleert. Ook gebruik ik mijn eigen voorbeeld. Ik ken meerdere episoden van suïcidaliteit en spoiler alert, ik ben er nog. 

Suïcidaliteit is een onderwerp waar nog steeds veel stilte, angst en schaamte omheen hangt. Toch komen suïcidale gedachten veel vaker voor dan we misschien denken. In de Nederlandse Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 gaf 11% van de volwassenen aan in het afgelopen jaar er ten minste één keer serieus over te hebben nagedacht een einde aan het leven te maken. Bij 1% kwamen deze gedachten heel vaak voor. Onder jongvolwassenen van 16 tot en met 25 jaar lag het percentage dat het afgelopen jaar enige mate van suïcidale gedachten had op 29%.

Dat betekent niet dat al deze mensen een poging doen of daadwerkelijk overlijden door zelfdoding. Suïcidaliteit bevindt zich op een spectrum. Iemand kan af en toe denken “ik hoef niet meer”, maar het kan ook gaan om terugkerende gedachten, een verlangen om te verdwijnen, een concreet voornemen of een poging.

Wat drijft iemand tot suïcidaliteit?

Er bestaat niet één oorzaak van suïcidaliteit. Vaak is het een opeenstapeling van factoren. Psychische problemen spelen vaak een rol, maar ook verlies, trauma, eenzaamheid, relatieproblemen, financiële zorgen, schaamte, chronische stress, uitzichtloosheid of het gevoel anderen tot last te zijn kunnen achter een suïcidaliteit liggen. Maar de meest voorkomende achterliggende oorzaak is een depressie, vooral als deze langere tijd aanhoudt.

Bij jongvolwassenen blijken onder andere eenzaamheid, psychische klachten, prestatiedruk, stress, slecht slapen, moeite met rondkomen en ingrijpende ervaringen samen te hangen met suïcidale gedachten. Tegelijkertijd zijn beschermende factoren belangrijk: sociale steun, veerkracht, tevredenheid met het leven en iemand hebben bij wie je terechtkunt hangen juist samen met minder suïcidale gedachten. Het is heel belangrijk om kinderen tussen 12 en 18 deze factoren wordt geboden.

Willen mensen die suïcidaal zijn echt dood?

Dit is misschien wel een van de moeilijkste vragen. Mijn eigen ervaring heeft mij geleerd dat het antwoord niet altijd simpelweg ja is. Ik wilde dit leven niet meer. Maar tegelijkertijd wilde ik wél een leven. Ik wilde een leefbaar leven. Een leven waarin ik niet voortdurend hoefde te vechten, waarin pijn niet steeds op de voorgrond stond en waarin de toekomst niet alleen maar als een lange herhaling van hetzelfde voelde. Alleen leek dat andere leven op dat moment niet binnen handbereik.

Als je ervan overtuigd raakt dat het leven niet meer draaglijk kan worden, kan de dood gaan voelen als de enige manier om aan het lijden te ontsnappen. Niet noodzakelijk omdat iemand het bestaan zelf afwijst, maar omdat die persoon geen mogelijkheid meer ziet om op een andere manier verder te gaan. Dat onderscheid is belangrijk. Achter de gedachte “ik wil dood” kan ook de gedachte zitten: “ik wil zo niet meer leven.”

Dat betekent niet dat suïcidaliteit ongevaarlijk is. Integendeel. Juist wanneer iemand geen andere uitweg meer ziet, kan het risico groot worden. Maar het betekent wel dat luisteren naar wat iemand werkelijk probeert te zeggen ontzettend belangrijk is.

De twijfel die mij tegenhield

Ik ben meerdere episoden suïcidaal geweest. Toch heb ik in al die tijd slechts 1 TS gedaan. Wat mij uiteindelijk tegenhield om te suïcideren, was niet één reden. Er was twijfel. Er was angst. Er was verdriet om wat ik achter zou laten. Een deel van mij wilde misschien nog steeds weten of het anders kon. Achteraf kijk ik daar anders naar. Die twijfel was niet zwak. Het was een deel van mij dat, ondanks alles, nog niet definitief afscheid wilde nemen van de mogelijkheid dat het leven ooit leefbaar kon worden. Ik wilde niet dood, ik wilde een leuk leven.

Een suïcidale crisis kan iemand in een toestand brengen waarin de toekomst nauwelijks meer voorstelbaar is. Wat later mogelijk lijkt, kan op zo'n moment totaal buiten bereik voelen. Daarom is het zo belangrijk om een suïcidale gedachte niet alleen te beantwoorden met “er is zo veel om voor te leven” Voor iemand die diep in een crisis zit, kan dat juist onbegrijpelijk voelen. Soms moet eerst de pijn serieus worden genomen voordat iemand weer ruimte kan krijgen om andere mogelijkheden te zien. De pijn in het hier en nu. Wat heb je nu om voor te blijven? Wie beschadig je als je er tussenuit piept? Wat kun je doen om het leven wel dragelijk te maken? Wat en wie heb je daarvoor nodig? Is er echt geen andere mogelijkheid meer?

Schaamte en suïcidaliteit

Naast verdriet en wanhoop is er vaak nog een andere emotie: schaamte. Schaamte kan ervoor zorgen dat iemand zijn gedachten verborgen houdt. Wat zullen anderen denken? Ze vinden me zwak. Ik wil niemand lastigvallen. Mensen zullen mij niet meer vertrouwen. Of misschien zelfs: Wat is er mis met mij dat ik dit denk? Allemaal redenen dat mensen hun suïcidale gedachten voor zichzelf houden. En stille suïcidaliteit leidt vaker tot een daadwerkelijke suïcide dan wanneer iemand er wel over praat. 

Ook na een poging kan hevige schaamte bestaan. Je kunt je schamen tegenover familie, vrienden of hulpverleners. Misschien schaam je je omdat je mensen bang hebt gemaakt. Misschien omdat je het gevoel hebt dat je hebt gefaald. Of omdat je bang bent dat anderen je vanaf dat moment alleen nog maar zien als "die persoon die een poging heeft gedaan". Ikzelf schaam mij ook voor mijn TS. Ik merk dat ik altijd direct achter mijn TS aan wil zeggen dat ik een succesvolle TS had gedaan als ik niet vroegtijdig gevonden was. Uit angst dat mensen het enkel een schreeuw om aandacht vinden. Hier schreef ik eerder een blog over Is een tentamen suïcidii een schreeuw om aandacht? Want mijn TS was wel degelijk een echte TS. Maar het zou helemaal niet nodig moeten zijn om dit erachteraan te zeggen. Het feit dat ik een TS heb gedaan is heel verdrietig. Punt. Schaamte is niet nodig. Maar die is er wel. Tesamen met verdriet en rouw. 

Maar suïcidaliteit is geen karakterfout. Het is geen bewijs dat iemand zwak is, ondankbaar is of aandacht wil. Het is een signaal dat iemand op een bepaald moment zóveel psychische pijn ervaart dat de beschikbare manieren om daarmee om te gaan niet meer voldoende lijken. Juist daarom is het belangrijk om erover te kunnen praten zonder onmiddellijk te oordelen.

Cijfers

Er is een opvallend verschil tussen mannen en vrouwen. Vrouwen rapporteren gemiddeld ongeveer even vaak of soms vaker suïcidale gedachten, terwijl mannen aanzienlijk vaker overlijden door zelfdoding. In Nederland overleden in 2025 1.205 mannen en 553 vrouwen door suïcide. Het zelfdodingscijfer was daarmee bij mannen ruim twee keer zo hoog als bij vrouwen. Dat verschil betekent niet dat het lijden van mannen groter is. Het laat wel zien dat suïcidaliteit zich bij verschillende groepen anders kan uiten en dat hulpzoekgedrag en andere factoren een rol kunnen spelen.

Een belangrijk punt is dat mannen met psychische problemen niet altijd gemakkelijk over kwetsbaarheid praten. Als gedachten worden verborgen, kan het voor de omgeving moeilijker zijn om te zien hoe slecht het werkelijk gaat. Dat maakt het des te belangrijker om niet alleen af te wachten tot iemand zelf om hulp vraagt.

Suïcidaliteit ziet er ook anders uit afhankelijk van de levensfase. Van de 16- tot en met 25-jarigen had in 2024 29% in het afgelopen jaar ten minste enige suïcidale gedachten. Bij jongvolwassenen is zelfdoding bovendien de belangrijkste doodsoorzaak. Bij volwassenen spelen onder andere psychische problemen, relaties, werk, financiële problemen, verlies en langdurige stress een rol. In de totale volwassen bevolking gaf 11% aan in het afgelopen jaar serieus over zelfdoding te hebben nagedacht. Bij ouderen komen suïcidale gedachten gemiddeld minder vaak voor dan bij jongere leeftijdsgroepen, maar het risico op overlijden door zelfdoding is zeker niet afwezig. In 2025 lag het zelfdodingscijfer in Nederland het hoogst bij mensen van 50 tot 70 jaar.

Van gedachten naar een poging

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen suïcidale gedachten, suïcidaal gedrag en zelfdoding. Niet iedereen met suïcidale gedachten doet een poging en niet iedere poging leidt tot overlijden. Exacte landelijke aantallen van alle suïcidepogingen zijn bovendien moeilijker vast te stellen dan het aantal overlijdens. Niet iedere poging leidt tot een ziekenhuisopname of wordt op dezelfde manier geregistreerd. De officiële CBS-cijfers over zelfdoding bevatten geen pogingen.

Onder jongvolwassenen geeft 113 aan dat ongeveer één op de tien jongvolwassenen die over zelfdoding nadenken in het afgelopen jaar een poging heeft ondernomen. Dat zijn geen abstracte statistieken. Achter ieder getal zit iemand die op een bepaald moment niet meer wist hoe het verder moest.Dat is enorm verdrietig en alarmerend. 

Een poging verandert je niet in een ander mens

Na een poging kan er veel gebeuren. Er kan opluchting zijn omdat je er nog bent. Maar ook schaamte, verwarring, boosheid, verdriet of schuldgevoel bij jezelf en/of bij je omgeving. Soms komen die gevoelens allemaal tegelijk. Soms is een TS geen bewijs dat iemand dood wilde. Het is vooral bewijs dat hij/zij op dat moment ontzettend veel pijn had en niet meer wist hoe hij/zij daaruit moest komen.

Soms willen mensen met suïcidale gedachten dood. Vaker willen mensen met suïcidaliteit een ander leven. En misschien is dat wel een van de belangrijkste dingen die we moeten leren horen wanneer iemand zegt: “Ik wil niet meer.” Want achter die woorden kan een andere boodschap zitten: “Ik kan zo niet meer verder. Help me zoeken naar een manier waarop het leven weer leefbaar kan worden.”

Hulp

Als je op dit moment zelf aan acuut aan zelfdoding denkt of bang bent dat je jezelf iets aandoet, probeer hier niet alleen mee te blijven. In Nederland kun je dag en nacht contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via hun website www.133.nl, chat of telefoon. Bij direct gevaar kun je 112 bellen.

Als je twijfelt of je nog wel wil leven of wanneer je denkt aan het eindigen ervan, zoek alsjeblieft hulp. Ga naar de huisarts en doe je verhaal. Je hoeft je niet te schaen. Suïcidaliteit is geen schaamte waard maar zorg. En die zorg ben je waard. 

Ik heb mijn TS overleefd. Ik heb daar maanden lang enorm van gebaald. Inmiddels ben ik blij dat iemand mij heeft gevonden en goed heeft gehandeld. Als je denkt, het kan niet meer beter worden. Ik kom van heel diep en ik kon het. Ik ben niet uitermate talentvol. Jij kunt dit ook. Het is een kwestie van heel veel praten. Van veel nadenken. Van jezelf opnieuw leren kennen. Naar een leven zoeken waarin je wel wil leven. Dat kun je niet alleen. Ik gun ook jou de hulp die ik heb gekregen. Zij maken je niet magisch beter, je zal er keihard zelf voor moeten vechten. Maar ze helpen je wel in die reis naar een beter leven.