Is een tentamen suïcidii een schreeuw om aandacht?

"Het was gewoon een schreeuw om aandacht." Het is een uitspraak die nog vaak wordt gedaan wanneer iemand een tentamen suïcidii heeft ondernomen. Maar klopt die uitspraak eigenlijk? En wat bedoelen we met een "schreeuw om aandacht"? Het korte antwoord is: nee, een tentamen suïcidii afdoen als een schreeuw om aandacht doet geen recht aan de complexiteit van de situatie. Achter een suïcidepoging gaat vrijwel altijd diep psychisch lijden schuil.

Wat is een tentamen suïcidii?

Een tentamen suïcidii is een medische term voor een suïcidepoging: een handeling waarbij iemand probeert zijn of haar leven te beëindigen, ongeacht de afloop of de ernst van het lichamelijk letsel. De redenen achter een suïcidepoging verschillen van persoon tot persoon. Sommigen willen daadwerkelijk sterven, terwijl anderen vooral willen ontsnappen aan ondraaglijke psychische pijn. Bij veel mensen zijn deze gevoelens met elkaar verweven. Ik denk dat de meeste mensen die een tentamen suïcidii doen, niet echt dood willen, maar een beter leven willen dan ze nu hebben. Bij sommigen is het leven naar hun mening zo uitzichtloos, dat ze een poging doen die daadwerkelijk slaagt. Bij sommige mensen is de pijn zo groot, dat ze een poging doen om de hulp te ontvangen die ze zo hard nodig hebben. Wat hebben deze mensen gemeen? Ze hebben een zeer groot onvrede over het huidige leven en zien het daarom niet meer zitten.

"Aandacht zoeken" klinkt negatief

Wanneer iemand zegt dat een suïcidepoging "alleen maar aandacht trekken" is, klinkt daarin vaak een oordeel door. Alsof de persoon zich aanstelt, manipuleert of anderen bewust onder druk zet. In werkelijkheid is aandacht een menselijke basisbehoefte. Iedereen heeft behoefte aan gezien, gehoord en begrepen worden. Natuurlijk doet niet iedereen een tentamen suïcidii om aan te geven dat het leven onleefbaar is geworden. Wanneer iemand zo vastloopt dat een suïcidepoging de enige uitweg lijkt, is dat geen teken van zwakte of manipulatie. Het laat zien dat de psychische nood zo groot is geworden dat andere manieren om hulp te vragen niet meer voldoende voelden of niet meer mogelijk leken.

Een noodkreet is iets anders dan aandacht vragen

Veel hulpverleners spreken liever over een noodkreet dan over een schreeuw om aandacht. Een noodkreet betekent dat iemand ondraaglijke pijn ervaart en geen andere uitweg meer ziet. Dat kan gepaard gaan met gevoelens van hopeloosheid, eenzaamheid, schaamte, angst of het idee anderen tot last te zijn. Sommige mensen praten vooraf over hun gedachten. Anderen zwijgen juist uit angst voor onbegrip of omdat zij niemand willen belasten. Er bestaat dus geen vast patroon. Vaak wordt gedacht dat roepers roepen en zwijgers doen. Dit is totaal geen accuraat beeld. Er zijn heel veel personen die hun suïcidaliteit hebben geuit voordat ze het daadwerkelijk ook doen. Erover praten is juist super sterk en stoer.

Niet iedere suïcidepoging ontstaat vanuit dezelfde motivatie

Er is geen standaardprofiel van iemand die een suïcidepoging doet. Tuurlijk zijn er wel cijfers. Zo komt een mislukte tentamen suïcidii vaker voor bij jongere vrouwen, terwijl geslaagde tentamen juist vaker voorkomen bij volwassen mannen. Maar dit wil geenszins zeggen dat een jongere vrouw die een tentamen doet, dit per definitie een noodkreet is maar vaak echt een per ongeluk mislukte tentamen suïcidii.

Een tentamen komt meestal niet uit de lucht vallen. Mogelijke achterliggende factoren zijn onder andere:

• een depressie of andere psychische aandoening;
• langdurige overbelasting of burn-out;
• trauma of ingrijpende gebeurtenissen;
• gevoelens van uitzichtloosheid;
• een combinatie van psychische, sociale en lichamelijke problemen.

Vaak spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol.

Ook als iemand hulp wilde, is de pijn echt

Soms wordt gedacht: "Als iemand echt had willen overlijden, had die persoon wel een andere methode gekozen." Die gedachte is te simpel. Mensen kunnen tegelijkertijd willen leven én willen dat de ondraaglijke pijn stopt. Die innerlijke strijd maakt suïcidaliteit juist zo ingewikkeld. Het feit dat iemand na een poging nog leeft, zegt niets over de ernst van het lijden dat eraan voorafging.

Mijn eigen ervaring

Ik heb zelf een tentamen gedaan. Ik wil me direct indekken door te zeggen dat als ik niet gevonden was, ik het niet had overleefd. Waarom? Omdat ik bang ben dat jij denkt ‘als je echt had gewild had je het wel echt gedaan’. Ik ga hier uiteraard niet vertellen hoe ik het heb gedaan en hoe ik ben gevonden. Wel kan ik zeggen dat ik op de IC ben wakker geworden en daarna gedurende lange tijd in een gesloten instelling zat. Ik heb nog heel lang geleefd in de gedachte ‘had ik het maar nooit overleefd’. Nu kan ik eindelijk zeggen ‘ik ben blij dat ik er nog ben’. Was mijn tentamen een schreeuw om aandacht? Nee absoluut niet. Maar was het zo ver gekomen als ik tijdig was geholpen, waarschijnlijk ook niet. En feit is wel dat na mijn tentamen de zorg ineens heel snel werd opgestart terwijl ik al heel lang thuis aangaf dat het niet meer ging en dat niemand aanzette tot rennen. Een tentamen werkt dus, het leidt daadwerkelijk tot betere zorg. Ik kan er daardoor veel beter inkomen als mensen het doen met als doel om de zorg te krijgen die ze nodig hebben.

Hoe kun je reageren?

Wanneer iemand vertelt over een suïcidepoging of suïcidale gedachten, is luisteren vaak belangrijker dan direct oplossingen aandragen.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• "Dank je dat je dit met me deelt."
• "Het klinkt alsof je het ontzettend moeilijk hebt."
• "Je hoeft hier niet alleen mee rond te lopen."
• "Hoe kan ik je op dit moment helpen?"

Vermijd uitspraken als:

• "dat wil je toch niet echt."
• "Denk gewoon positief."
• “weet je wel hoeveel pijn je jouw familie en vrienden hiermee doet”
• "Anderen hebben het veel erger."

Dergelijke opmerkingen kunnen ervoor zorgen dat iemand zich nog minder begrepen voelt.

Tot slot

Een tentamen suïcidii is zelden eenvoudig te verklaren. Achter een suïcidepoging schuilt vaak een combinatie van psychische pijn, wanhoop en het gevoel geen andere uitweg meer te zien.

Door minder te oordelen en meer te luisteren, ontstaat ruimte voor begrip en herstel. De vraag is daarom niet of iemand "aandacht zocht", maar welke pijn zo groot was geworden dat een suïcidepoging de enige mogelijke uitweg leek. Juist die vraag kan het begin zijn van een gesprek waarin iemand zich echt gezien voelt.

Als jij of iemand in je omgeving op dit moment worstelt met suïcidale gedachten, is het belangrijk om daar niet alleen mee te blijven. Praat met een vertrouwd persoon of een huisarts. In Nederland kun je ook 24 uur per dag anoniem contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 of de chat op hun website. Bij acuut levensgevaar bel je 112. Dit kan als naasten maar je mag ook zelf 112 bellen als je een poging wil doen of hebt gedaan. Ook jij verdient de hulp die je nodig hebt.