Zondagskind - Judith Visser

Samenvatting

Zondagskind is een autobiografische roman van Judith Visser over opgroeien met autisme zonder te weten dat je autistisch bent.

We volgen Jasmijn Vink vanaf haar vroege jeugd in de jaren tachtig en negentig. Als klein meisje merkt Jasmijn al dat ze de wereld anders ervaart dan de mensen om haar heen. School is druk en overweldigend, sociale regels zijn onbegrijpelijk en onverwachte situaties kosten haar enorm veel energie. Ze heeft veel behoefte aan rust, regelmaat en voorspelbaarheid en voelt zich vaak veiliger bij haar hond Senta en de muziek van Elvis dan tussen andere mensen.

Terwijl de mensen om haar heen sociale situaties bijna vanzelf lijken te begrijpen, moet Jasmijn deze regels stukje bij beetje ontdekken. Ze neemt taal letterlijk, heeft moeite met contact en raakt snel overprikkeld, maar ontwikkelt tegelijkertijd haar eigen manieren om zich in de wereld staande te houden.

Juist omdat in die tijd nog veel minder bekend was over autisme bij meisjes, wordt haar gedrag niet herkend als autisme. Jasmijn groeit daardoor op met het gevoel dat zij anders is, zonder precies te begrijpen waarom.

Het boek volgt haar ontwikkeling van kind naar jongvolwassene en laat zien hoe ze ondanks alle obstakels steeds beter leert begrijpen hoe zowel zijzelf als de wereld om haar heen werkt.

Review

Wat ik vooral goed vind aan Zondagskind, is dat het eigenlijk geen boek is dat uitlegt wat autisme is. Het laat je ervaren hoe autisme voor één persoon kan zijn.

Je zit ontzettend dicht op de belevingswereld van Jasmijn. Daardoor ga je begrijpen waarom een klaslokaal niet gewoon een klaslokaal is wanneer alle geluiden ongefilterd binnenkomen, waarom sociale situaties zoveel energie kunnen kosten en waarom regels die voor anderen vanzelfsprekend lijken helemaal niet vanzelfsprekend hoeven te zijn.

Tegelijkertijd wordt Jasmijn nergens alleen maar neergezet als iemand die beperkt wordt door haar autisme. Ze is slim, direct, eigenzinnig en vindt voortdurend manieren om zich aan te passen aan een wereld die lang niet altijd op haar manier van denken is ingericht.

Dat maakt het boek behalve ontroerend ook regelmatig grappig en heel herkenbaar. Die combinatie wordt ook in andere recensies veel genoemd: het boek leest gemakkelijk, heeft humor en geeft tegelijkertijd een bijzonder inkijkje in de denkwereld van een autistisch meisje.

Wat mij daarnaast bijblijft, is hoe duidelijk het boek laat zien hoeveel energie er kan zitten in iets wat voor de buitenwereld heel normaal lijkt. Naar school gaan, een gesprek voeren, vrienden maken of begrijpen wat iemand eigenlijk van je verwacht: voor Jasmijn zijn het geen automatische processen, maar dingen die ze bewust moet uitvogelen.

Ik vind Zondagskind daarom vooral een heel leerzaam en toegankelijk boek over autisme van binnenuit. Niet omdat iedere autistische persoon zichzelf in Jasmijn zal herkennen, maar omdat het je uitnodigt om gedrag dat je misschien vreemd vindt niet meteen te beoordelen en eerst te proberen begrijpen waar het vandaan komt.

Een aanrader voor mensen met autisme en hun naasten, maar zeker ook voor leraren, hulpverleners en andere professionals die met autistische kinderen en volwassenen werken.