Borderline is een diagnose waar veel mensen een beeld bij hebben, maar weinig mensen écht weten wat borderline inhoudt. Daarbij bestaan er hardnekkige vooroordelen: dat mensen met borderline manipulatief zouden zijn, onvoorspelbaar, “te veel”. Maar borderline is geen karaktereigenschap. Het is een aandoening die diep verweven is met emoties, hechting, veiligheid en identiteit.
Omdat ik zelf niet veel weet van borderline, besloot ik een interview te maken. En omdat geen mens hetzelfde is — ook niet mensen met dezelfde diagnose — liet ik dit interview invullen door twee mensen met borderline. Hier lees je de antwoorden van twee personen met borderline: Veerle is een vrouw van 30, getrouwd, met twee jonge kinderen. Luna is 36 jaar en alleenstaande moeder van een jongen van 7 jaar oud.
Wat maakt dat je wil meewerken aan een interview geweid aan Borderline?
Veerle: Omdat ik tegen een muur van onbegrip loop en hoop daartegen iets te kunnen bijdragen. Ook wil ik laten zien dat borderline niet betekent dat je niet kunt trouwen en kinderen kunt krijgen. Dat ik ook gewoon een echte en langdurige relatie heb.
Luna: Omdat het anoniem kan, maar vooral ook om te delen dat je best kritisch mag zijn wanneer je dat labeltje zelf hebt en als je er als buitenstaander mee in aanraking komt bij iemand anders. Dat je dan echt mag kijken naar de persoon achter het labeltje. Een borderlinediagnose categoriseert iemands karakter en gedragingen in een bepaald hokje, om zo een specifiekere manier van behandeling te kunnen bieden (en het is handiger voor de vergoeding vanuit de zorgverzekering), maar de persoon is nog steeds hetzelfde als voor de diagnose. Ik denk dat dat heel belangrijk is om te beseffen.
Diagnose & herkenning
Hoe oud was je toen je de diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis kreeg?
Veerle: Ik was 27 toen de diagnose officieel werd gesteld. Ik had al jaren het gevoel dat er “iets” niet klopte, maar ik kon het nooit goed benoemen.
Luna: Ik was 26 jaar toen ik de diagnose kreeg. Ik heb, toen ik na 8 jaar wegging bij de desbetreffende ggz-instantie, mijn dossier opgevraagd en daar stond letterlijk op de eerste pagina dat er het vermoeden was van borderline. Ze hebben dat in die 8 jaar alleen dus niet verder onderzocht (terwijl ik in die tijd 5 psychologen heb gehad en niemand heeft dat dus opgepakt) en daardoor kwam de diagnose (wat in een gesprek met mij werd meegedeeld) pas 8 jaar later vanuit de laatste psycholoog die ik daar had.
Hoe lang heb je nu de diagnose?
Veerle: Drie jaar. In die tijd is er veel veranderd, vooral in hoe ik mezelf begrijp.
Luna: Ik kreeg mijn diagnose tien jaar geleden.
Wat was jouw eerste reactie toen je hoorde dat je borderline hebt?
Veerle: Eerlijk? Ik schrok. Het woord borderline voelde zwaar beladen. Ik dacht meteen aan de stereotypen die ik kende. Maar tegelijk voelde ik opluchting: eindelijk een naam voor wat ik al zo lang voelde en ik hoopte dat ik dan ook eindelijk met echte therapie kon beginnen.
Luna: Het was heel gek en ik kon me er totaal niet in vinden. Het was in eerste instantie vooral een onderbuikgevoel, maar al vrij snel ben ik de criteria erbij gaan googlen en toen herkende ik wel een aantal kenmerken, maar die hadden naar mijn mening ook weer overlap met mijn complexe ptss. Ook toen later, bij een andere instantie, de meeste kenmerken niet meer in mijn leven aanwezig waren, wilden ze de diagnose niet schrappen en heb ik het op papier dus nog steeds. Ik kan me er nog steeds niet in vinden, omdat ik dus nog steeds het gevoel heb dat het te maken heeft met mijn complexe ptss. Nu ik sinds kort bij het traumacentrum in behandeling ben, hebben ze de borderlinestempel niet opnieuw onderzocht, maar zeggen ze wel naar aanleiding van de intakegesprekken dat het goed mogelijk is dat de kenmerken die er zijn, ook goed kunnen passen bij mijn complexe ptss.
Had je voor de diagnose al een vermoeden dat er sprake was van borderline?
Veerle: Ik had wel vermoedens dat mijn emoties anders werkten dan bij anderen. Maar borderline durfde ik nooit te denken. Ik vond dat woord te groot, te heftig. Tot ik leerde dat borderline veel breder is dan de clichés.
Luna: nee.
Begrip van de stoornis
Wat betekent borderline voor jou persoonlijk?
Veerle: Voor mij betekent borderline dat mijn emoties geen fluisteraars zijn, maar luidsprekers. Alles komt harder binnen. Ik voel snel, diep, intens. Dat is soms mooi, maar vaak ook vermoeiend.
Luna: Voor mij betekent het vooral het zoveelste labeltje dat ik van de ggz heb gekregen en dat bijna alles wat je zegt op doet daarop gegooid wordt, zowel door anderen als door professionals binnen onder andere de ggz.
Hoe leg jij borderline uit aan mensen die het niet kennen of niet begrijpen?
Veerle: Ik zeg meestal “mijn zenuwstelsel reageert sneller en heftiger dan gemiddeld. Ik voel dingen die anderen ook voelen, maar dan tien keer zo sterk. En ik heb moeite om die emoties te reguleren. Het is geen keuze, geen karakterfout maar het is hoe mijn brein werkt.“
Luna: Eigenlijk leg ik het niet uit. Er heerst te veel stigma, dus uitleggen voelt nutteloos.
Het klinkt als frustratie maar het klinkt ook heel verdrietig. Kun je je hierin vinden?
Luna: Het is ook heel frustrerend, want het voelt alsof je niet meer wordt gezien als compleet mens (zowel fysiek als mentaal), maar als ‘die borderliner’. Terwijl ik meer waard ben dan een labeltje en wanneer ik met fysieke klachten. Als ik bijvoorbeeld naar de huisarts ga, dan wil ik dat hij mij serieus neemt.
Loop je wel eens op tegen vooroordelen? Hoe ziet dat eruit?
Veerle: Ja. Mensen denken soms dat borderline betekent dat je onbetrouwbaar bent, manipulatief, of dat je constant drama zoekt. Dat doet pijn, want dat is niet wie ik ben. Ik ben juist iemand die te veel voelt, niet iemand die anderen bewust pijn doet.
Luna: Persoonlijk niet, omdat ik het niet deel met mensen (omdat ik me dus niet echt in de diagnose kan vinden), maar ik hoor regelmatig mensen zeggen dat ‘borderliners’ echt gek zijn en gevaarlijk en dat maakt me verdrietig en boos, omdat er heel veel gradaties binnen borderline zijn.
Ben jij over het algemeen open over jouw aandoening of houd je dat liever voor jezelf?
Veerle: Ik ben selectief open. Dichtbij mensen weten het, omdat het helpt om eerlijk te zijn. Maar ik vertel het niet aan iedereen. Niet omdat ik me schaam, maar omdat ik mezelf wil beschermen tegen onbegrip.
Luna: Ik houd het meestal voor mezelf. Alleen een goede vriendin weet ervan en die reageert gelukkig niet anders dan voorheen.
Dagelijks leven & invloed
Op welke manieren merk je dat borderline jouw leven positief beïnvloedt?
Veerle: Ik voel diep. Dat maakt me empathisch, warm, betrokken. Ik merk dat ik mijn kinderen goed kan aanvoelen. Ik zie details die anderen soms missen. Ik ben eerlijk en oprecht in mijn relaties.
Luna: Ik ervaar geen positieve dingen door mijn diagnose.
Op welke manieren merk je dat borderline jouw leven negatief beïnvloedt?
Veerle: Emoties kunnen me overspoelen. Ik kan snel in paniek raken, snel bang zijn om iemand kwijt te raken. Soms reageer ik te heftig, te impulsief. Dat kost energie, voor mij, maar ook voor mijn gezin.
Luna: Er heerst veel stigma rondom borderline, zoals eerder gezegd. Die ervaring heb ik binnen de ggz, maar ook zelfs bij de huisarts; zodra ik daar met een kwaaltje kom die ik zelf niet goed kan verklaren, wordt het heel makkelijk op de borderline gegooid en pas wanneer ik blijf aandringen, word er verder gekeken naar andere mogelijke (fysieke) oorzaken.
Op welke momenten merk jij aan jezelf dat je borderline‑gedrag uit?
Veerle: Als ik moe ben, gestrest, of me niet gezien voel. Dan kan ik sneller schieten in zwart‑wit denken: alles is goed of alles is slecht. Ik kan dan sneller huilen, sneller dichtklappen, sneller weg willen uit een situatie.
Luna: Ik ben snel emotioneel geraakt en kan dan intens reageren. Het lastige is alleen dat dit soort reacties ook kan overlappen met bijvoorbeeld ptss door trauma’s, maar er dus toch vaak te snel het labeltje borderline op wordt geplakt.
Hoe beïnvloedt borderline jouw zelfbeeld?
Veerle: Mijn zelfbeeld wisselt. De ene dag voel ik me sterk en capabel, de volgende dag waardeloos. Het is alsof mijn innerlijke spiegel constant van vorm verandert.
Luna: Binnen de maatschappij eigenlijk helemaal niet, omdat vrijwel niemand ervan weet. Bij professionals voelt het alsof ik telkens enorm veel moeite moet doen om ‘gezien te worden’ en maakt dat me soms wel onzeker en verdrietig.
Is borderline onderdeel van jouw identiteit of scheid jij jouw borderline en persoonlijkheid strikt?
Veerle: Ik zie borderline als een onderdeel van mij, maar niet als mijn hele identiteit. Het beïnvloedt hoe ik voel en reageer, maar het bepaalt niet wie ik ben als mens.
Luna: Strikt scheiden kan denk ik niet, omdat alles in het leven met elkaar verweven is, maar ik laat de diagnose niet mijn persoonlijkheid/karakter afpakken.
Vraag aan Luna: Je zegt meerdere keren jezelf er niet volledig in te herkennen. Heb je een alternatieve diagnose in je hoofd die beter bij jou past? Of heb het gevoel dat heel borderline gewoon uit je stickerboek gescheurd dient te worden?
Luna: Ik heb het liefst dat de diagnose geschrapt wordt, maar dat lukt dus niet. Ik ben er 95% van overtuigd dat mijn ‘borderline kenmerken’ eigenlijk horen bij mijn complexe ptss en dus helemaal geen borderline is.
Relaties & verbinding
Hoe beïnvloedt borderline jouw relaties met partners, vrienden of familie?
Veerle: Mijn man moet soms veel geduld hebben. Ik kan snel bang zijn dat hij me niet meer wil, zelfs als daar geen reden voor is. Maar ik ben ook heel liefdevol en betrokken. In vriendschappen ben ik trouw, maar soms ook onzeker.
Luna: Sommige discussies kunnen hoog oplopen en soms kan ik dingen persoonlijk nemen, wanneer iets wordt gezegd, maar in beiden gevallen ben ik gelukkig wel in staat om dat dan goed te bespreken en weer de lucht te klaren daarna.
Hoe ga jij om met verlatingsangst of angst om mensen kwijt te raken?
Veerle: Ik probeer het te benoemen. Als ik het niet zeg, gaat het in mijn hoofd groeien. Mijn man weet dat dit bij mij hoort, en dat helpt. Ik leer steeds beter om niet meteen te handelen vanuit die angst.
Luna: Ik heb daar voorheen wel last van gehad (maar dan meer, wat ik dus denk, vanuit trauma’s), maar inmiddels heb ik zoiets van: men neemt me maar zoals ik ben en anders is daar de deur. Dus eigenlijk heb ik het een beetje omgedraaid, zou je kunnen zeggen.
Hoe ga jij om met grenzen, zowel die van jezelf als die van anderen?
Veerle: Grenzen zijn moeilijk. Ik voel snel dat ik te veel ben, of juist te weinig. Ik leer nu om mijn eigen grenzen te herkennen voordat ik eroverheen ga. En om de grenzen van anderen niet te zien als afwijzing. Maar hier valt nog veel verbetering in te behalen.
Luna: Ik respecteer ze wanneer ze duidelijk zijn en ook een verklaarbare reden hebben. Wanneer dat niet zo is, wil ik altijd weten hoe het zit, maar altijd respectvol. Ik vind het wel lastig wanneer anderen bewust over mijn grenzen gaan. Dan kan ik duidelijk merkbaar (verbaal) boos worden.
Coping & herstel
Wat helpt jou het meest in het omgaan met borderline?
Veerle: Rust. Structuur. Eerlijkheid. En therapie. Ik moet mijn emoties kunnen uitspreken voordat ze te groot worden.
Luna: Geen idee, eigenlijk. Het enige wat ik kan bedenken, is dat ik wel heb geleerd om goed na te gaan wat ik voel, voordat ik er iets over zeg. Misschien dat, dus.
Als jij therapie hebt gevolgd: Welke vormen van therapie hebben jou geholpen? Welke hebben juist helemaal niet geholpen?
Veerle: Dialectische gedragstherapie (DGT) heeft mij enorm geholpen, vooral de vaardigheden rondom emotieregulatie. EMDR hielp bij trauma. Wat niet werkte, waren therapieën die te veel focusten op “gedrag corrigeren” zonder naar de onderliggende pijn te kijken.
Luna: Wat betreft de borderline heb ik de VERS training (Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis) gevolgd, maar de stof daarin was me allemaal al bekend en ik heb niet het gevoel dat dat heeft geholpen. Het schijnt dat dit dè training bij borderline is, dus dat het niet hielp bevestigt mij in mijn denkwijze dat ik eigenlijk geen borderline zou kunnen hebben, maar dat de symptomen door trauma’s komen. Wat betreft traumatherapie (emdr, pmt, creatieve therapie en imaginaire exposure) heb ik juist heel veel vooruitgang geboekt, ook op het gebied van emoties/emotieregulatie en eigen signalen qua emoties op tijd leren herkennen.
Hoe ga jij om met crisis‑momenten of emotionele pieken?
Veerle: Ik probeer te vertragen. Ademhalen. Iets kouds vasthouden. Mijn man bellen. Niet handelen vanuit de eerste emotie. Dat lukt niet altijd, maar steeds vaker wel.
Luna: Vriendin bellen, huilen, boksen op een bokszak die in huis hangt, sporten, de natuur in met mijn fotocamera.
Dat klinkt als hele gezonde coping, heb je ook negatieve coping?
Veerle: ik ben nu bijna precies een jaar gestopt met automutileren. Dat was denk ik mijn enige negatieve coping.
Luna: dat heb ik wel gehad: ik heb jarenlang aan zelfbeschadiging gedaan en ook bepaalde eetstoornisgerichte gedragingen gehad (ik ga daar bewust niet verder op in, want ik wil niemand triggeren of aanzetten tot de eetstoornis die ik heb). Ook hier is alleen weer het dubbele: dat kon passen onder het kopje borderline, maar ook onder trauma/complexe ptss
Wat betekent ‘herstel’ voor jou in de context van borderline? Kun je herstellen van borderline?
Veerle: Voor mij betekent herstel niet dat borderline verdwijnt, maar dat ik er niet meer door word geleefd. Dat ik mijn emoties herken, dat ik ze kan dragen, dat ik niet meer bang ben voor mezelf. Ik geloof dat je kunt herstellen — niet genezen, maar groeien.
Luna: Binnen de ggz en volgens de maatschappij kun je niet herstellen van borderline. Ik ben van mening dat je wel kunt herstellen, in de zin van: niet meer voldoen aan de criteria voor de diagnose, maar dat het wel altijd een kwetsbaar stuk zal blijven.
Toekomst & zelfbeeld
Hoe kijk jij naar de toekomst met borderline?
Veerle: Met hoop. Ik ben niet meer bang voor mijn diagnose. Ik weet dat ik kan leren, groeien, veranderen. Ik wil mijn kinderen laten zien dat je kwetsbaar mag zijn.
Luna: Ik hecht dus niet zoveel waarde aan het labeltje, omdat ik mezelf er niet (volledig) in herken. Ik hoop vooral dat, door intensieve traumabehandeling die ik nu volg, de intense emoties wat gaan afzwakken en ik daardoor stabieler door het leven kan gaan.
Welke sterke kanten zie jij in jezelf die misschien juist door borderline zijn gevormd?
Veerle: Mijn empathie. Mijn eerlijkheid. Mijn vermogen om diep te voelen. Mijn creativiteit. Mijn veerkracht.
Luna: Niet zozeer door de borderline zelf, maar wel door het stigma er omheen: het gevoel me steeds opnieuw te bewijzen om gehoord te worden, heeft er mede voor gezorgd dat ik wat meer vastbijt in de dingen die ik belangrijk vind en daarin zit ik dus ook wat meer door dan voorheen.
Wat zou je willen dat mensen beter begrijpen over borderline?
Veerle: Dat het geen keuze is. Geen karakterfout. Geen drama. Het is een zenuwstelsel dat te veel heeft gedragen. En dat mensen met borderline vaak juist enorm liefdevol, gevoelig en trouw zijn — als je voorbij de vooroordelen kijkt.
Luna: Dat borderline niet betekent dat je gek bent en in een inrichting thuishoort, dat borderline verschillende gradaties kent (en dus niet elke borderliner agressief of manipulatief is) en dat sen labeltje niet ineens iemands karakter verandert, dus men diegene ook niet ineens anders hoeft te gaan zien en behandelen.
Notie: de namen zijn verzonnen om de privacy van de participanten te waarborgen. De antwoorden zijn niet gecensureerd en ook de leeftijd en gezinssituatie zijn volledig waarheidsgetrouw.
Reactie plaatsen
Reacties