afvallen na anorexia nervosa

Het herstel van Anorexia Nervosa staat vaak in het teken van aankomen in gewicht, om deze weer te normaliseren. Afvallen is dan absoluut niet de bedoeling en niet helpend. Maar wat als je overgewicht hebt gekregen na het aankomen? Of wat als je al een tijdje een gezond gewicht hebt maar gewoonweg niet blij bent met je lijf? Mag je dan wat afvallen, of is dat een terugval in je ziekte?

Het is een vraag die je misschien nauwelijks durft te stellen. Je hebt hard gewerkt aan herstel. Je omgeving is opgelucht dat je weer eet. En ondertussen kun jij voor de spiegel staan en denken: ik ben blij dat ik niet meer zo ziek ben, maar ik voel me niet prettig in dit lichaam.

Die gevoelens mogen er zijn. Je hoeft niet iedere verandering mooi te vinden om herstel belangrijk te vinden. Maar een gevoel serieus nemen betekent niet automatisch dat afvallen de oplossing is.

Gewichtsherstel is niet hetzelfde als volledig herstel

Een hersteld gewicht vertelt niet het hele verhaal. De angst om aan te komen, de strenge regels rond eten en de behoefte aan controle kunnen nog aanwezig zijn. De behandeling van anorexia gaat daarom ook over je gedachten, emoties, lichaamsbeeld en het voorkomen van terugval.

Misschien eet je voldoende, maar kost iedere maaltijd je nog veel overleg met jezelf. Misschien beweeg je minder dwangmatig, maar voel je je schuldig wanneer je rust neemt. Dan kan de gedachte aan afvallen aantrekkelijk zijn: eindelijk mag je weer iets doen aan het gevoel dat je lichaam niet klopt.

Juist daar zit een moeilijke vraag. Wil je iets veranderen vanwege een zorgvuldig beoordeelde lichamelijke gezondheidsvraag? Of hoop je dat een dunner lichaam de onrust in je hoofd zal oplossen? Dat onderscheid is niet altijd helder. Je hoeft het ook niet alleen uit te zoeken.

Niet blij zijn met je lijf

Na herstel krijg je misschien van alle kanten te horen dat je er goed uitziet. Dat kan botsen met hoe je jezelf ervaart. Een compliment kan zelfs ongemakkelijk voelen wanneer jij nog moet wennen aan je lichaam. Je hoeft jezelf niet te dwingen om ineens van iedere centimeter te houden. Een eerste stap kan zijn dat je je lichaam verzorgt, ook wanneer je het moeilijk vindt om ernaar te kijken. Kleding dragen die prettig zit. Eten zonder het eerst te hoeven verdienen. Jezelf toestaan om ergens aan mee te doen zonder eerst je uiterlijk te veranderen.

Als je een passend, stabiel gewicht hebt en vooral ongelukkig bent met je uiterlijk, is zelfstandig gaan afvallen na anorexia geen verstandige eerste stap. Bespreek liever de onvrede zelf met iemand die eetstoornissen begrijpt. Een lager getal is geen garantie dat je jezelf daarna anders zult beoordelen. Zelfs als je niet van plan bent om af te vallen tot een ondergewicht, maar jezelf belooft om op een gezond gewicht te stoppen met afvallen, zelfs dan moet je jezelf achter de oren krabben of je jezelf kunt vertrouwen dat je echt stopt met afvallen of dat het zoals vanouds nooit genoeg is? 

Maar wat als er daadwerkelijk overgewicht is?

Ook lichamelijke gezondheidsvragen na anorexia verdienen aandacht. Je voorgeschiedenis betekent niet dat klachten of zorgen over gewicht genegeerd moeten worden. Het betekent wel dat een standaard afvaladvies onvoldoende rekening kan houden met jouw situatie. Het gevoel dat je te zwaar bent, is niet hetzelfde als een medische beoordeling. Laat een arts samen met een diëtist met ervaring in eetstoornissen naar het geheel kijken: je lichamelijke gezondheid, gewichtsverloop, medicatie, eetpatroon en de stabiliteit van je herstel.

Een hoger gewicht maakt afvallen niet automatisch noodzakelijk. Als er medische redenen zijn om gewichtsmanagement te overwegen, vraagt dat om een individuele afweging van mogelijke voordelen en terugvalrisico. Soms ligt de eerste stap bij behandeling van een andere aandoening, beoordeling van medicatie of ondersteuning bij een regelmatig eetpatroon. Verander medicatie niet zelf. Bij zulke beslissingen hoort je eetstoornisgeschiedenis nadrukkelijk mee te wegen. Richtlijnen voor gewichtsmanagement vragen om rekening te houden met bijkomende eetstoornissen en verstoord eetgedrag.

Is de wens om af te vallen al een terugval?

Een gedachte is geen diagnose. Je bent niet ineens terug bij af omdat je jezelf dunner/lichter zou willen zien. Die gedachte verzwijgen uit schaamte helpt je waarschijnlijk ook niet. Wel verdient het aandacht wanneer je gedrag verandert. Denk aan steeds strengere eetregels, maaltijden overslaan, eten moeten compenseren met beweging of je eigenwaarde steeds meer laten afhangen van je gewicht. Dit zijn kenmerken die bij een eetstoornis kunnen passen.

Je mag deze vraag stellen

Afvallen na anorexia is geen onderwerp waarop voor iedereen hetzelfde antwoord past. De wens alleen is niet automatisch een terugval. Maar doelbewust afvallen kan je herstel wel onder druk zetten, en een tijdje op een stabiel gewicht zijn is geen automatische vrijbrief. Bespreek de vraag daarom met je huisarts of behandelaar en, waar mogelijk, een diëtist die gespecialiseerd is in eetstoornissen. Niet om te bewijzen dat je wel of niet mag afvallen, maar om samen te begrijpen wat je nodig hebt en hoe je je herstel beschermt. Ik hoop dat er ruimte is om eerlijk te zeggen: “Ik wil niet terug naar mijn eetstoornis, maar ik vind mijn lichaam nog steeds moeilijk.” Daar hoeft geen oordeel op te volgen. Daar mag een gesprek beginnen.

De duur van herstel en de manier waarop

Hoe lang je hersteld bent, doet ertoe. Net een passend gewicht hebben bereikt is iets anders dan jarenlang stabiel zijn, zowel lichamelijk als in je relatie met eten. Daarbij gaat het niet alleen om tijd. Kun je flexibel eten, rust nemen zonder schuldgevoel en veranderingen in je lichaam verdragen? Of vraagt dat nog dagelijks veel strijd?

Ook de manier waarop je met je gezondheid omgaat, maakt verschil. Voldoende en gevarieerd eten en bewegen op een manier die bij je belastbaarheid past, kunnen je gezondheid ondersteunen. Dat is iets anders dan jezelf uithongeren. Zulke veranderingen hoeven bovendien niet tot gewichtsverlies te leiden om waardevol te zijn.

Maar het woord “gezond” maakt gedrag niet automatisch helpend. Als steeds meer producten verboden worden, sporten verplicht voelt of je onrustig wordt wanneer je gewicht niet daalt, verdienen die signalen aandacht. De vraag is dus ook: blijft er ruimte voor plezier, spontaniteit en voldoende voeding?

Bij langdurig en stabiel herstel kan de afweging anders uitvallen dan tijdens vroeg herstel. Als er een medische reden is om gewichtsverlies te overwegen, bespreek dan met een arts en een diëtist met eetstoorniservaring hoe je daarbij zowel je lichamelijke gezondheid als je herstel beschermt.

conclusie

Het is altijd een spannend experiment om af te vallen met anorexia nervosa in de voorgeschiedenis. Als het kortgelden is dat je een gezond gewicht hebt bereikt, dan is het gevaarlijk om opnieuw te gaan afvallen, of je nu een gezond gewicht of overgewicht hebt. Wil je toch afvallen, doe dit dan niet alleen. Bespreek je wens altijd met je behandelaar en als je die niet meer hebt, met de huisarts. Maak bij voorkeur een dieetplan met een diëtist. 

Als het langer geleden is, en je al een tijdlang normaal eet, maar je wordt maar niet gelukkig met jouw nieuwe lijf. Dan is het evengoed een gevaarlijk experiment. Je hoofd weet hoe af te vallen op anorexia-methodiek en dat vergeet je nooit. Echter, als het langer geleden is en je bent echt niet tevreden met je lijf, dan snap ik dat je toch echt wat wil afvallen. Ik wil je toch adviseren om ook dan contact op te nemen met je huisarts. Misschien heb je geen intensieve hulp nodig, maar het is wel verstandig om even samen na te gaan of afvallen verstandig is en hoe je dat het beste kunt aanpakken.