Toen ik begon met herstellen van mijn eetstoornis, was mijn hoogste doel 'vrijheid'. Wat zou ik een fijn leven krijgen als mijn leven niet meer draaide om calorieën tellen, weegschalen, eetregels en angst voor eten en panie voor aankomen. Maar wat ik toen nog niet inzag, was het juist die vrijheid die het zo eng maakte om mijn eetstoornis los te laten. Juist die vrijheid, zeker in herstel, voelt als een onbewandeld pad bewandelen zonder routebschrijving. Of nog erger zonder paden. Juist die eetstoornis gaf mij de kaart die ik toen nodig had om het leven te leven. Omdat ik nog niet wist hoe ik zonder routekaart mijn leven moest leven. Herstel voelt alsof je alle controle waar je jarenlang op hebt geleund, moet opgeven. En dat is niet per se bevrijdend. Soms is het doodeng.
Van controle naar loslaten
Een eetstoornis kan ontzettend veel ruimte innemen, maar tegelijkertijd een gevoel van houvast geven. Er zijn tientallen duidelijke regels.
Dit mag wel.
Dat mag niet.
Dit moet ik doen.
Dit moet ik vermijden.
Dit is goed.
Dit is fout.
Hoe beperkend die regels ook zijn, ze zijn duidelijk. Herstel betekent dat die duidelijkheid steeds meer verdwijnt. Je moet gaan eten zonder precies te weten wat er daarna gebeurt. Je moet je lichaam weer leren vertrouwen terwijl je het misschien jarenlang hebt gewantrouwd. Je moet gewichtstoename verdragen terwijl je hersenen je vertellen dat dit gevaarlijk is. Je moet soms dingen doen die volledig tegen je instinct ingaan. En dan wordt de vraag: Waar is die vrijheid waar iedereen het over heeft? Na enkele weken mijn kompas in te leveren door me op te laten nemen op de PAAZ voor gewichtsherstel, was dit het punt waarop ik mijn anorexia teruggreep. Want die vrijheid maakte mij zo bang en zo leeg, dat het leven volgens het regelement van anorexia toen makkelijker leek.
Vrijheid kan in het begin voelen als verlies
Ik denk dat dit een van de moeilijkste dingen aan herstel is. Je verliest namelijk niet alleen iets wat slecht voor je was. Je verliest ook iets wat vertrouwd is en hoe je al maanden of jaren leeft. De eetstoornis kan een identiteit worden. Een manier waarop je jezelf begrijpt. Een manier waarop je met emoties omgaat. Een manier waarop je controle probeert te krijgen wanneer de rest van je leven onvoorspelbaar voelt. Als je dat loslaat, ontstaat er ruimte. Die ruimte zou bevrijdend moeten voelen, maar voelde vooral..... als een leegte. Want wat moet je met die ruimte als je nog niet weet wie je bent zonder eetstoornis?
Helder nadenken en voelen
Een anorectisch lichaam kan misschien in je hoofd een doel vertegenwoordigen. Maar uiteindelijk wordt het lichaam steeds meer een beperking. Je hebt weinig energie. Je hebt het koud. Je hebt pijn. Je bent moe. Je concentratie verdwijnt. Je wereld wordt kleiner. Ik heb zelf ervaren hoe weinig er uiteindelijk overblijft wanneer je lichaam niet meer genoeg krijgt. Je kunt nauwelijks nog iets anders dan in bed liggen met pijn. Dat is niet alleen geen vrijheid. Dat is overleven.
En toch kan het herstellen van dat lichaam ontzettend spannend zijn, want een sterker lichaam betekent ook dat je weer meer gaat voelen. Alles waar je gewend aan geraakt was, komen in rap tempo terug. Je kunt weer helderder nadenken. Maar voor mij was de verdoving van de eetstoornis geen last maar een doel. Ik wilde in het begin helemaal niet helder nadenken. En ik wilde al helemaal niet voelen. Ik hield van die roes.
Op het moment in mijn behandeling schaamde ik me daarvoor. Ik heb nooit tegen iemand durven vertellen dat juist het niet kunnen nadenken mij in de eetstoornis hield. Dat juist het stomweg volgen van de duidelijke, kleine eetstoornisregeltjes zonder verdere ingewikkelde gedachtenstromen juist fijn voelde. Ik zei wel dat ik wilde herstellen, maar eigenlijk wilde ik dat helemaal nog niet. Ja, ik wilde van de fysieke ongemakken af. Maar ik kon me niet indenken hoe het zou zijn om nog meer te voelen. Ik voelde al zo verdomde veel in die eetstoornisroes. Dus wat zou ik allemaal denken en voelen als mijn brein zo helder wordt, dat ik weer leef in volledige vrijheid.
Mijn grootste angsten
Wat moet ik met die helderheid? Wat moet ik met de energie? Wat moet ik met alle gedachten die eerder werden gedempt door uitputting, honger en medicatie? De apathie van de eetstoornis voelde veilig. Ik had helemaal geen behoefte aan vrijheid. Vrijheid betekende voor mij vooral angst voor het onbekende. Ik wilde ook niet ziek blijven. Ik wilde herstellen en tegelijk verdoofd blijven en niet voelen. Dit spreekt elkaar uiteraard tegen.
Opnieuw ontdekken wat vrijheid is
We doen alsof vrijheid automatisch fijn is. Maar vrijheid betekent ook dat je keuzes moet maken. Dat je verantwoordelijkheid krijgt. Dat je moet ontdekken wat je eigenlijk wilt. Eigenlijk moet je jezelf volledig opnieuw leren kennen. Voor iemand die jarenlang heeft geleefd volgens de regels van een eetstoornis kan dat overweldigend zijn. De eetstoornis vertelde misschien precies wat je moest doen.Herstel zegt:“Jij mag het zelf gaan ontdekken.” Dat klinkt mooi. Maar ik wilde helemaal niet moeten ontdekken. Soms wilde ik gewoon dat iemand zegt wat ik moet doen.
Het hoeft niet allemaal tegelijk
En toch ben ik hersteld. En wat ik heb ontdekt is: je gaat niet van 0 naar 100. De eerste paar weken voelt dit wel zo. De eerste paar kilo's maken een enorm verschil in je hoofd. Het ondervoedde brein krijgt energie en het motortje wordt langzaamaan aangezet. Maar die draait echt niet meteen op volle toeren. De helderheid van geest gaat even heel snel, maar na 2 of 3 weken gaat het heel geleidelijk. Tot je het niet eens meer doorhebt maar het gewoon gebeurt. Ook nu nog merk ik dat mijn brein stukje bij beetje nog herstelt. Het is pas sinds deze maand (ik zit meer dan een half jaar op gezond gewicht nu) dat ik weer boeken kan lezen.
Ook hoef je niet alle leefregels in een keer te droppen. Je kunt de regels ook afbouwen of er andere regels voor in de plaats bouwen. Ondanks dat ik inmiddels wel al heel veel stappen richting hersteld heb gezet, heb ook ik nog wat eetregels over. Maar ik heb ook heel veel regels opgebouwd die in mijn eetstoornis helemaal niet bestonden. Ik ben iemand die duidelijkheid nodig heeft. Dat is een van de redenen dat de eetstoornis zo goed bij mij pastte. Maar nu heb ik bijvoorbeeld een schoonmaakrooster in de keuken met op welke dag ik wat schoonmaak. Ik heb een doucherooster. Ik moet van mezelf altijd elke dag buitenshuis zijn geweest. Ik moet elke dag tenminste een persoon hebben gesproken. En zo heb ik tal van regels die na mijn eetstoornis erin zijn geslopen. En dat is oke. Je mag leven met regels. Maar probeer de regels minder rigide te maken. Laat ze niet je leven overnemen. Breek een keer je regels, dat is gewoon oke.
Herstel kent hobbels en bobbels
Ik denk dat er een romantisch beeld bestaat van herstel. Je bent ziek, je krijgt hulp, je gaat eten, je komt aan, je wordt beter en daarna ben je vrij. Maar zo werkt het niet. Herstel kan bestaan uit dagen waarop je volle bak tegen de eetstoornis in gaat. En dagen waarop je terugverlangt naar je eetstoornis. Dagen waarop je lichaam sterker voelt en dagen waarop je naar jezelf kijkt en denkt dat je alles kwijt bent.Dagen waarop eten vanzelf lijkt te gaan en dagen waarop iedere maaltijd een gevecht is.
Dat betekent niet dat je faalt.
Het betekent dat herstel ingewikkeld is.
Wanneer wordt herstel dan wél vrijheid?
Dat hangt van je definitie van vrijheid af. Voor mij is vrijheid dat ziekte me niet dusdanig in de weg zit dat ik niet meer kan doen wat ik leuk vind.
Vrijheid begint niet op het moment dat de eetstoornis volledig verdwenen is. Stukje bij beetje laat je meer eetstoornis los en krijg je een stukje vrijheid terug. Op het moment dat je voor het eerst een maaltijd eet ondanks de angst. Op het moment dat je een regel doorbreekt. Op het moment dat je een dag niet naar de weegschaal kijkt. Op het moment dat je met iemand praat in plaats van je terug te trekken. Op het moment dat je merkt dat je een gedachte kunt hebben zonder ernaar te handelen. Dat zijn kleine momenten maar juist die kleine momenten zijn super belangrijk.
Het is helemaal oké om de regels eerst op te rekken voor je ze van boord gooit. Het is ook oké om nieuwe regels te maken. Maar het is niet oké om regels te hebben die zo rigide zijn dat ze je gezondheid en leven in de weg staan. Want vrijheid betekent misschien niet dat de angst nooit meer komt. Vrijheid betekent dat de angst niet meer bepaalt wat je doet.
Reactie plaatsen
Reacties