Agorafobie

Bij het woord agorafobie, in de volksmond ook wel pleinvrees genoemd, denken de meeste mensen aan iemand die bang is voor grote pleinen of open ruimtes. Dat beeld is echter onvolledig. Agorafobie is een angststoornis waarbij iemand bang is om terecht te komen in situaties waaruit ontsnappen moeilijk lijkt of waarin hulp niet direct beschikbaar zou zijn als er iets misgaat. Die angst kan zo groot worden dat iemand steeds meer situaties gaat vermijden en uiteindelijk nauwelijks nog buitenshuis komt.

Wat is agorafobie?

Agorafobie is een erkende angststoornis. Dat betekent dat het is opgenomen in de DSM-5, het handboek van de psychiatrie. Mensen met agorafobie ervaren intense angst in situaties zoals:

• drukke winkelcentra;
• openbaar vervoer;
• lange rijen;
• bruggen of tunnels;
• grote open ruimtes;
• afgesloten ruimtes zoals bioscopen of liften;
• alleen buitenshuis zijn.

De angst draait meestal niet om de plek zelf, maar om de gedachte dat er iets ernstigs gebeurt, zoals flauwvallen, de controle verliezen of een paniekaanval krijgen, zonder dat ontsnappen gemakkelijk is. Hierdoor gaan mensen situaties vermijden. Patiënten met agorafobie hebben de neiging om die angstige situaties niet meer op te zoeken. Daarmee wordt de angst steeds groter en wordt hun wereld steeds kleiner. 

Mijn ervaring

Tijdens een angst- of paniekaanval kunnen klachten ontstaan zoals:

• hartkloppingen;
• benauwdheid;
• duizeligheid;
• trillen;
• misselijkheid;
• zweten;
• het gevoel flauw te vallen;
• het gevoel de controle te verliezen of dood te gaan.

Deze lichamelijke reacties zijn een gevolg van het angstsysteem van het lichaam. Hoewel ze zeer beangstigend zijn, zijn ze op zichzelf meestal niet gevaarlijk.

Naast de angst ervaren veel mensen gevoelens van schaamte, frustratie en verdriet. Ze zien hun wereld langzaam kleiner worden doordat zij steeds meer situaties vermijden. Werk, studie, sociale contacten en hobby's kunnen daardoor ernstig worden beperkt.

Toen ik nog niet zo lang op mezelf woonde, op mijn achttiende, werd ik overvallen door agorafobie. In die tijd kreeg ik paniekaanvallen bij normale dagelijkse activiteiten. Het begon met een onheimlich gevoel op drukke plekken, maar uiteneindelijk leidde het tot zulke paniekaanvallen dat ik alle drukke plekken en plekken waar ik niet zo maar direct weg zou kunnen als ik weg wilde, ging vermijden. Achterin de winkel had ik het gevoel vast te zitten. Theater en bioscoop waren onmogelijk want ik voelde me opgesloten. Drukke plekken werden spannend. OV was absoluut onmogelijk, wat onwijs onhandig is als je midden in Amsterdam woont en geen auto hebt. Ook de universiteit was een enorme strijd, vooral de grote collegezalen met de vele studenten.

hoe voelt agorafobie

Ik was vooral bang om in paniek te raken. Angst voor de angst. Op plekken waar ik niet zo maar weg kon komen werd ik zo angstig dat ik in paniek kon raken. Psychisch kreeg ik een volledige kortsluiting. Fysiek uitte een paniekaanval zich in:

• hartkloppingen;
• benauwdheid;
• duizeligheid;
• trillen;
• misselijkheid;
• zweten;
• het gevoel flauw te vallen;
• het gevoel de controle te verliezen of dood te gaan.

Veel mensen met een paniekaanval zijn bang een hartaanval te hebben en daaraan dood te gaan. Dat had ik niet. Ik realiseerde me zeer zeker dat ik onnodig in paniek was. Dat maakte helaas de paniek niet beter. Sterker nog, ik werd ook nog eens echt heel boos op mezelf. Ik moest gewoon een keer normaal doen. Wat maakt het nu uit of ik voorin of achterin de winkel sta? ik kan gewoon weg. Ik kan gewoon door een drukke plek lopen. Er is geen feitelijk gevaar. Waarom raak ik dan steeds in paniek. Het slaat gewoon nergens op. Ik was echt boos op mezelf. Teleurgesteld in mezelf. Maar toch kreeg ik het niet onder controle. ik bleef maar in paniek raken. Ik ging ook steeds meer plekken vermijden. In eerste instantie hielp het om bijvoorbeeld 's avonds boodschappen te doen omdat dan de weg er naartoe en de winkel rustig waren, maar op een gegeven moment werkte ook dat niet meer. Ik ging alles vermijden en raakte opgesloten in mijn studentenkamer. Naast frustratie naar mezelf schaamde ik me ook enorm. Dit maakte hulp vragen enorm moeilijk.

Hoe ontstaat agorafobie?

Veel mensen ontwikkelen eerst een paniekaanval op een bepaalde plek. Vervolgens ontstaat de angst dat dit opnieuw gebeurt, waardoor die plek wordt vermeden. Uiteindelijk breidt de angst zich uit naar steeds meer situaties. Precies dit is hoe het bij mij ook ging. Mijn eerste paniekaanval was in de drukke AH XL helemaal achterin de winkel. Ineens had ik het gevoel opgesloten te zijn door een mensenmassa met stellingen. ik ging als een malle hyperventileren, totdat ik uiteindelijk flauwviel. Omstanders hadden 112 gebeld. Het handige aan een paniekcyncoupe (cyncoupe=flauwvallen) is dat het probleem zichzelf oplost. je stopt namelijk met hyperventileren als je flauwvalt. je bent daardoor zo weer bij. Toen de ambulance er was, zat ik vol schaamte op de grond omdat ik me al had gerealiseerd dat dit gewoon paniek was. Na een snelle check-up ging de ambulance weer. ik zakte nog net niet door de grond door schaamte. De volgende keer in diezelfde AH was ik bang opnieuw in paniek te raken en mezelf voor schut te zetten. En wat is nou zo leuk aan paniek? als je bang bent voor paniek, raak je gegarandeerd in paniek. Conclusie, ik raakte weer in paniek. Ditmaal heb ik mijn winkelmandje neergezet en ben uit de winkel gevlucht voor ik flauw kon vallen. Daarna was de AH XL een plek waar ik niet meer heen durfde. Maar toen kwam er ook paniek in de collegezaal. Gevolg, ik durfde daar niet meer heen. En zo ging het door en werd mijn wereld steeds kleiner. 

Er is meestal niet één duidelijke oorzaak. Vaak ontstaat agorafobie door een combinatie van factoren, zoals:

• een aanleg voor angst;
• een of meerdere paniekaanvallen;
• langdurige stress; ik deed twee studies en werkte 24 uur per week
• ingrijpende levensgebeurtenissen; ik ging naar de universiteit en had een nieuwe baan
• vermijdingsgedrag dat zich langzaam uitbreidt. alle plekken waar ik angst had ervaren, vermeed ik voortaan

conclusie, ik had het perfecte receot voor agorafobie.

Behandeling van agorofobie

Cognitieve gedragstherapie (CGT) en exposure

De behandeling met de meeste wetenschappelijke onderbouwing is cognitieve gedragstherapie.

Hierbij leert iemand:

• angstige gedachten herkennen;
• deze gedachten realistischer beoordelen;
• stap voor stap de vermeden situaties weer aangaan (exposure).

Door herhaaldelijk te ervaren dat de gevreesde ramp uitblijft, neemt de angst geleidelijk af.

Ik ben naar de psycholoog van de universiteit gegaan en heb uitgelegd waarmee ik zat. Al snel herkende zij agorafobie. Samen hebben wij een plan gemaakt. Eerst uit mijn woning komen en een rondje lopen bij de Sloterplas. Daarna naar het Osdorpplein, er alleen overheen lopen. Eerst samen, dan alleen. En zo steeds meer opbouwen. Uiteindelijk sloeg de behandeling heel snel aan bij mij. Na 2 maanden had ik het grootste deel van mijn agorafobie wel verslagen. Nog altijd voel ik me niet prettig in een theater/bioscoopzaal of drukke winkel, maar ik kan het wel aangaan zonder in blinde paniek te raken. .

Hoe vaak komt agorafobie voor?

Agorafobie, de objectieve cijfers:

• Ongeveer 1 tot 2% van de volwassenen heeft in een willekeurig jaar agorafobie.
• De levenslange kans om agorafobie te ontwikkelen ligt rond de 1,5 tot 2,5%.
• Vrouwen krijgen ongeveer twee keer zo vaak agorafobie als mannen.
• De stoornis ontstaat meestal voor het 35e levensjaar, vaak in de late tienerjaren of vroege volwassenheid.

Kans op herstel

De vooruitzichten zijn over het algemeen gunstig, zeker wanneer iemand tijdig hulp zoekt. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat:

• ongeveer 60 tot 80% van de mensen duidelijk profiteert van cognitieve gedragstherapie;
• een aanzienlijk deel na behandeling nauwelijks nog voldoet aan de criteria voor agorafobie;
• de kans op herstel groter is wanneer de behandeling vroeg wordt gestart en iemand actief blijft oefenen.

Zonder behandeling kunnen de klachten jarenlang aanhouden of geleidelijk ernstiger worden. Gelukkig laten onderzoeken ook zien dat veel mensen met de juiste behandeling hun dagelijkse activiteiten weer kunnen oppakken en een betekenisvol leven kunnen leiden.

Tot slot

Agorafobie is een veelvoorkomende en ingrijpende angststoornis die het dagelijks leven sterk kan beperken. Toch is er goede hoop: effectieve behandelingen, met name cognitieve gedragstherapie en exposure, helpen veel mensen om hun vrijheid stap voor stap terug te winnen. Vroege herkenning en professionele begeleiding vergroten de kans op een duurzaam herstel aanzienlijk. Vaak gaat het herstel ook relatief snel, ten opzichte van andere psychiatrische stoornissen. 

Het was voor mij een intense en zeer invaliderende stoornis maar die wel maar een half jaar deel uitmaakte van mijn leven. Mijn tip als jij hier ook last van hebt: zoek hulp van een psychloloog. Het is echt goed behandelbaar dus het is zonde om tijd weg te gooien uit schaamte of door te denken dat het bij jou niet ernstig genoeg is. Schaamte is echt niet nodig, het komt veel meer voor dan je waarschijnlijk dacht. En ernstig genoeg is het al wanneer je er last van hebt. Je kunt dit!